eenvoudig mediteren

Gedachten onder de microscoop

7th June, 2010 - Posted by Robert van der Wielen - No Comments

Per dag hebben we duizenden gedachten en kijken er niet eens van op. Het zijn er teveel om ze allemaal in de gaten te hebben, vandaar dat we gewend zijn geraakt om ze maar te laten passeren, zonder er al teveel aandacht aan te besteden. Wat is dan nog de functie van gedachten?

Het lichaam is gebouwd als een functionele machine. Door de evolutie heen is alles aan de Natuur aangepast aan de leefomgeving. Natuurlijk zijn er duidelijke mismatches, of overblijfselen van lang vervlogen omstandigheden, maar over het algemeen genomen valt op hoe goed mens, dier en plant aan hun omgeving zijn aangepast.

Het brein met zijn specifieke functies vormt hierop geen uitzondering. In de overleving als soort heeft de denkende mens zekere voordelen om voor zichzelf en zijn/haar familie te zorgen. Sinds de ontwikkeling van dit onderscheidende voordeel ten opzichte van andere belagers valt de vindingrijkheid op bij het verdedigen van de woonplaats, het vangen van wild of het verbouwen van voedsel. Uit de breinen van onze voorvaderen ontsproten het wiel, de speer, …. (grotere stappen nu), de Tomtom en de iPad.

Alles goed en wel leven we in deze moderne tijd met hoogontwikkelde technologie en zijn van alle gemakken voorzien, maar wat moeten we nog met al die gedachten die de geest produceert? Nog steeds reikt het brein ons slimmere oplossingen aan (wel patent aanvragen!) en manieren om met minder inspanning meer te bereiken.

Inmiddels brengen we onze ideeën niet meer in de praktijk want overleven is nauwelijks nog een issue. Ideeën cirkelen ongebruikt rond in ons hoofd. Het uitvoeren en zelf gedwongen worden om een oplossing te forceren is in onbruik geraakt. Zo’n fijn orgaan als het brein moet wel wat te doen hebben anders vervalt het. De geest gaat zichzelf bezighouden…

Hij wordt eigenzinnig als hij niet aan banden wordt gelegd. Ongevraagd dringt hij angsten op, fantasieën, toekomstprojecties, dagdromen, eindeloze gedachtenstromen. Om functioneel te blijven moet hij worden afgericht om alleen op commando in actie te komen en tot die tijd ‘af’ te blijven.

 
Hoe maak je gedachten weer functioneel? Hoe stop je de gedachtenstroom?

Zorg dat je inzicht krijgt in waar jouw brein mee bezig is. We bekijken het clinisch en afstandelijk door de gedachten onder de microscoop te leggen om het goed te kunnen observeren. Zoals een droogkloterige wetenschapper hebben we geen oordeel over wat we zien. We willen er niets mee, alleen maar waarnemen.

Gedachten zijn uiteraard geen dingen onder een microscoop maar als je goed oplet kun je ze innerlijk aanschouwen. Dit lukt bij uitstek door de methode van vipassana-meditatie. Het is een oefening uit oude Aziatische tradities die ons leren eenvoudig te observeren, zonder verder iets te doen. Door opmerkzaam te ‘zijn’.

Als je nog niet of pas begonnen bent met mediteren zul je merken dat er tijdens de eerste minuut niets gebeurt. Je bent vol aandacht. “Gebeurt er nog wat?” vraagt de geest zich af. Het kan spannend lijken, maar in deze maatschappij zijn we gewend dat iemand een dansje doet, een liedje opzet, er reklame voorbij komt. Onze geest zal snel ‘verveeld’ zijn.

Vanzelf en geheel automatisch verzorgt de geest wat entertainment voor je. Hij komt met een paar zorgen op de proppen. Of hij laat je iets te binnen schieten, hij haalt een paar herinnering op, of ziet iets en start een keten van gedachten (die meestal op hetzelfde uitkomen).

Toch zijn er genadige momenten waarop de helderheid weer even opkomt. Deze goddelijke gratie zal zich altijd blijven voordoen, wie je ook bent en hoe zeer je ook in de penarie zit.

Breng dan de aandacht naar het intrekken en uitzetten van de buik door de ademhaling. Observeer zonder in te grijpen. Niet sneller of langzamer, maar observeer het zoals het komt en gaat.

Er komen sensaties op. Je hoort iets, voelt, ruikt, proeft iets. Zodra je enkele keren bent afgeleid geweest, maar toch de aandacht hebt weten te richten op de buikbewegingen, ben je toe aan de volgende stap:

Benoem je afleiding zodra je deze opmerkt.

“Hé, nu ben ik aan het piekeren. Piekeren, piekeren ….”. Ga terug naar de ademhaling.
“En nu aan het fantaseren. Fantaseren, fantaseren …”. Ga terug naar de ademhaling.

Dit zijn enkele vormen van afleidingen:
- Sensaties/ zintuiglijke prikkels (zien, voelen, horen, ruiken, proeven. Zoals bij jeuk, stijfheid, hitte, koude.
- Herinneringen of mentale plaatjes met of zonder geluid (plannen, wensdromen, wilde associaties, angstbeelden, toekomstprojecties)
- Gevoelens (leuk/naar, geluk, angst, irritatie, ongeduld, moeheid)
- Rubriceren van indrukken (het willen ‘plaatsen’ van indrukken)
- Koesteren of afstoten van gedachten

Maak geen wedstrijd van het benoemen van gedachten, of een prestatie. Het observeren is afdoende om alle energie uit de afleiding te trekken en deze zal als een nachtkaars doven.

Laat elk oordeel los over de soort, de duur en de frequentie van de afleidingen. Door deze vorm van mediteren vaak toe te passen ontrekt zich de mist en doemt inzicht op van achter de sluiers. Opmerkzaamheid en helderheid zijn gereedschappen die je in deze tijden van groot nut voor je zijn.

Mail je vragen en opmerkingen naar robert@eenvoudigmediteren.nl of doe een keer mee.

Hartegroet,

Robert